 19. yüzyılın meşhur devlet adamı ve âlimlerimizden Ahmed Cevdet Paşa (1822-1895), çeşitli meselelere olan hakimiyeti ve geniş kültürü dolayısiyle dâima başvurulan bir şahsiyettir. Hukukî ve edebî faaliyeti yanında, tarih konusundaki eserleri, literatürümüzde önemli bir yere sahiptir. Cevdet Paşa'ya göre, tarih, terbiye ve telkin bakımından büyük önem taşır; bu gayeye hizmet edebilmek için de tarihçi, son derece tarafsız olarak hâdiselerin doğrularını yanlışlarından, lüzumlularını lüzumsuzlarından ayırmalı; olayların gerçek sebeplerini bularak, birbiriyle karşılaştırmalı, eserlerini sâde ve açık bir dille yazarak anlaşılır bir ifâde kullanmalıdır. Kendisi de bu tarih anlayışına bağlı kalmaya çalışmış, vak'anüvisliğinde (1271-1282) ve ardından kaleme al-dığı eserlerinde, kaynakları kuvvetli bir mantık ve muhakeme ile sorgulayarak, olayları birbiriyle karşılaştırıp bundan sonuçlar ve dersler çıkarmağa çalışmıştır. Eserlerini umumiyetle sâde dille yazmaya çalışmışsa da Tarih-i Cevdet'in ilk beş cildi nisbeten eski tarih yazıcılarını hatırlatacak bir üslûpta ağdalı yazılmış, ancak sonraki ciltlerinde daha sâde bir dil kullanılmıştır.
ESERLERİ:
Tarih-i Cevdet: 12 cilttir. Osmanlı Devleti'nin 1774-1825 seneleri arasındaki tarihini anlatır.
Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa: 12 kısımdır. Cevdet Paşa'nın en tanınmış eseridir. Âdem'den itibaren birçok peygamberin, İslam halifelerinin, İkinci Murad’a kadar Osmanlı padişahlarının tarihinden bahseder.
Tezakir-i Cevdet: Devrinin siyasi, içtimai, ahlaki cephesini anlatmıştır.
Ma'rûzât: Sultan İkinci Abdülhamid’e 1839-1876 yılları arasındaki tarihi ve siyasi hadiseleri takdim etmek için hazırlanmıştır.
Mecelle: Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında bir hey’et tarafından hazırlanmıştır.
Divançe-i Cevdet: Gençliğinde yazdığı şiirleri, Sultan İkinci Abdülhamid’in emriyle bu kitapta toplamıştır.
Kavaid-i Osmaniye: Fuad Paşayla birlikte yazdığı dil bilgisi kitabıdır.
Ayrıca Belagat-ı Osmaniye - Kavaid-i Türkiye, Takvim-ül Edvar-Miyar-ı Sedad, Adab-ı Sedat fi-İlm-il-Adab, Hülasatül Beyan fi-Te’lifi’l -Kur’an, Asar-ı Ahd-i Hamidi, Hilye-i Seadet, Ma’lumat-ı Nafia adlı eserleri çeşitli mevzulardan bahsetmektedir.
|
